Na Chaịna, a na-akpọ ya "qi," ihe nnọchianya maka ahụike. N'Ijipt, a na-akpọ ya "ankh," ihe nnọchianya maka ndụ ebighị ebi. Maka ndị Phoenicia, ihe nnọchianya ahụ bụ otu ihe ahụ na Aphrodite - chi nwanyị nke ịhụnanya na ịma mma.
Ndị ochie a na-ekwu maka ọla kọpa, ihe e ji eme ihe nke ọdịbendị n'ụwa niile ghọtara dị ka ihe dị mkpa maka ahụike anyị ruo ihe karịrị afọ 5,000. Mgbe influenza, nje bacteria dị ka E. coli, superbugs dị ka MRSA, ma ọ bụ ọbụna coronaviruses dakwasịrị n'ọtụtụ ebe siri ike, ha nwere ike ịdị ndụ ruo ụbọchị anọ ruo ise. Mana mgbe ha dakwasịrị na ọla kọpa, na ihe ndị e ji ọla kọpa mee dị ka ọla kọpa, ha na-amalite ịnwụ n'ime nkeji ole na ole ma a naghị achọpụta ha n'ime awa ole na ole.
“Anyị ahụla nje virus ka ha na-agbasa,” ka Bill Keevil, prọfesọ nke nlekọta ahụike gburugburu ebe obibi na Mahadum Southampton kwuru. “Ha na-adaba na ọla kọpa, ọ na-emebi ha.” Ka a sịkwa ihe mere na na India, ndị mmadụ anọwo na-aṅụ iko ọla kọpa ruo ọtụtụ puku afọ. Ọbụna ebe a na United States, eriri ọla kọpa na-eweta mmiri ọṅụṅụ gị. Ọla kọpa bụ ihe e kere eke, nke na-adịghị arụ ọrụ, nke na-egbu nje. Ọ nwere ike ime ka elu ya dị ọcha n'onwe ya na-enweghị mkpa ọkụ eletrik ma ọ bụ bleach.
Ọla kọpa rịrị elu n'oge Mgbanwe Ụlọ Ọrụ dị ka ihe eji arụ ọrụ, ihe eji arụ ọrụ, na ụlọ. A ka na-eji ọla kọpa eme ihe nke ukwuu na netwọk ike - n'eziokwu, ahịa ọla kọpa na-eto eto n'ihi na ihe ahụ bụ ihe na-eduzi ihe nke ọma. Mana ihe ndị a ewepụla n'ọtụtụ ngwa ụlọ site na ọtụtụ ihe ọhụrụ sitere na narị afọ nke 20. Plastik, iko dị nro, aluminom, na ígwè anaghị agba nchara bụ ihe ndị e ji eme ihe n'oge a - e ji ya eme ihe maka ihe niile site na ụlọ ruo na ngwaahịa Apple. Mkpọchi ọnụ ụzọ ọla na aka ya apụọla n'anya ka ndị na-ese ụkpụrụ ụlọ na ndị na-emepụta ihe họọrọ ihe ndị mara mma (na-adịkarị ọnụ ala).
Ugbua Keevil kwenyere na oge eruola iweghachite ọla kọpa n'ebe ọha na eze, karịsịa n'ụlọ ọgwụ. N'agbanyeghị ọdịnihu a na-apụghị izere ezere nke jupụtara na ọrịa na-efe efe zuru ụwa ọnụ, anyị kwesịrị iji ọla kọpa mee ihe na nlekọta ahụike, njem ọha na eze, na ọbụna n'ụlọ anyị. Ọ bụ ezie na oge agafeela ịkwụsị COVID-19, ọ bụghị oge dị oke mkpa iche echiche banyere ọrịa na-efe efe anyị na-esote. Uru nke ọla kọpa, atụlere
Anyị kwesịrị ịhụ ka ọ na-abịa, n'eziokwu, mmadụ hụrụ ya.
N'afọ 1983, onye nchọpụta ahụike bụ Phyllis J. Kuhn dere nkatọ mbụ gbasara mfu ọla kọpa ọ hụrụ n'ụlọ ọgwụ. N'oge ọzụzụ gbasara ịdị ọcha na Hamot Medical center dị na Pittsburgh, ụmụ akwụkwọ kpuchiri ọtụtụ ihe dị iche iche gburugburu ụlọ ọgwụ ahụ, gụnyere efere ụlọ mposi na mkpọchi ọnụ ụzọ. Ọ hụrụ na ụlọ mposi ahụ adịghị ọcha na nje bacteria, ebe ụfọdụ ihe eji arụ ọrụ ruru unyi nke ukwuu ma na-eto nje bacteria dị ize ndụ mgbe enyere ha ohere ịmụba na efere agar.
“Akwà ọnụ ụzọ ígwè anaghị agba nchara mara mma ma na-egbuke egbuke na efere nkwagharị na-adị ka ihe dị ọcha n'ọnụ ụzọ ụlọ ọgwụ. N'aka nke ọzọ, ihe mgbochi ọnụ ụzọ na efere nkwagharị nke ọla nchara ruru unyi na-adị ka ihe ruru unyi ma na-emerụ ahụ,” ka o dere n'oge ahụ. “Mana ọbụlagodi mgbe e merụrụ ahụ, ọla nchara—ihe mejupụtara ọla kọpa 67% na zinc 33%—[na-egbu nje bacteria], ebe ígwè anaghị agba nchara—ihe dị ka 88% ígwè na 12% chromium—anaghị egbochi uto nje bacteria.”
N'ikpeazụ, o ji okwu dị mfe mechie akwụkwọ ya ka usoro nlekọta ahụike niile wee soro. "Ọ bụrụ na a na-arụzi ụlọ ọgwụ gị, gbalịa idobe ngwa ọla ochie ma ọ bụ mee ka ọ dịghachi; ọ bụrụ na ị nwere ngwa igwe anaghị agba nchara, hụ na a na-egbu nje kwa ụbọchị, ọkachasị n'ebe a na-elekọta ndị agadi."
Afọ iri ka nke ahụ gasịrị, nakwa site n'enyemaka ego sitere n'aka Copper Development Association (otu azụmaahịa ụlọ ọrụ ọla kọpa), Keevil akwalitela nnyocha Kuhn. N'ịrụ ọrụ n'ụlọ nyocha ya na ụfọdụ nje ndị a na-atụ egwu n'ụwa, o gosila na ọ bụghị naanị na ọla kọpa na-egbu nje bacteria nke ọma; ọ na-egbukwa nje.
N'ọrụ Keevil, ọ na-etinye efere ọla kọpa n'ime mmanya iji mee ka ọ dị ọcha. Mgbe ahụ, ọ na-etinye ya n'ime acetone iji wepụ mmanụ ọ bụla dị n'èzí. Mgbe ahụ, ọ na-atụba obere nje n'elu. N'oge na-adịghị anya, ọ kpọrọ nkụ. Ihe nlele ahụ na-anọ site na nkeji ole na ole ruo ụbọchị ole na ole. Mgbe ahụ, ọ na-ama jijiji ya n'ime igbe jupụtara na iko na mmiri mmiri. Mkpuru osisi ndị ahụ na-ewepụ nje bacteria na nje virus n'ime mmiri mmiri ahụ, a pụkwara ịnwale mmiri mmiri ahụ iji chọpụta ọnụnọ ha. N'ọnọdụ ndị ọzọ, o mepụtala usoro mikroskopi nke na-enye ya ohere ikiri—ma dekọọ—ọrịa na-emebi site na ọla kọpa ozugbo ọ dara n'elu.
O kwuru na mmetụta ya dị ka anwansi, mana n'oge a, ihe ndị a na-eme bụ ihe sayensị a ghọtara nke ọma. Mgbe nje ma ọ bụ nje bacteria rutere efere ahụ, ọ na-ejupụta na ion ọla kọpa. ion ndị ahụ na-abanye n'ime mkpụrụ ndụ na nje dị ka mgbọ. Ọla kọpa anaghị egbu naanị nje ndị a; ọ na-ebibi ha, ruo kpọmkwem na nucleic acids, ma ọ bụ ihe osise ọmụmụ, dị n'ime.
“O nweghị ohere nke mgbanwe [ma ọ bụ evolushọn] n'ihi na a na-ebibi mkpụrụ ndụ ihe nketa niile,” ka Keevil na-ekwu. “Nke ahụ bụ otu n'ime uru dị n'ezie nke ọla kọpa.” N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, iji ọla kọpa anaghị abịa na ihe egwu nke, dịka ọmụmaatụ, ịtụ ọgwụ nje gabiga ókè. Ọ bụ naanị echiche dị mma.
N'ule n'ezie, ọla kọpa gosiri uru ya n'èzí ụlọ nyocha ahụ, ndị nchọpụta ndị ọzọ achọpụtala ma ọla kọpa ọ na-eme ihe dị iche mgbe ejiri ya na ọnọdụ ahụike n'ezie - nke gụnyere mkpọchi ọnụ ụzọ ụlọ ọgwụ maka ụfọdụ, kamakwa ebe dịka akwa ụlọ ọgwụ, ebe a na-etinye oche ndị ọbịa, na ọbụna ebe a na-etinye IV. Na 2015, ndị nchọpụta na-arụ ọrụ na enyemaka nke Ngalaba Nchebe tụnyere ọnụego ọrịa n'ụlọ ọgwụ atọ, wee chọpụta na mgbe ejiri ọla kọpa mee ihe n'ụlọ ọgwụ atọ, o belatara ọnụego ọrịa site na 58%. E mere nnyocha yiri nke ahụ na 2016 n'ime ngalaba nlekọta ụmụaka siri ike, nke gosipụtara mbelata dị egwu na ọnụego ọrịa.
Mana gịnị gbasara mmefu ego? Ọla kọpa na-adị oke ọnụ karịa plastik ma ọ bụ aluminom mgbe niile, ọ na-abụkarịkwa ihe ọzọ dị ọnụ ala karịa ígwè. Mana ebe ọ bụ na ọrịa ndị a na-ebute n'ụlọ ọgwụ na-efu usoro nlekọta ahụike ruru ijeri dọla iri anọ na ise kwa afọ—na-ekwu maka igbu ihe ruru mmadụ puku iri itoolu—ọnụ ahịa nkwalite ọla kọpa ahụ enweghị atụ ma e jiri ya tụnyere ya.
Keevil, onye na-anaghịzi enweta ego site n'aka ụlọ ọrụ ọla kọpa, kwenyere na ọrụ ndị na-ese ụkpụrụ ụlọ bụ ịhọrọ ọla kọpa n'ọrụ owuwu ọhụrụ. Ọla kọpa bụ nke mbụ (ruo ugbu a ọ bụ nke ikpeazụ) elu ígwè nje nke EPA kwadoro. (Ụlọ ọrụ dị na ụlọ ọrụ ọla kọpa agbalịala ikwu na ọ bụ ọgwụ nje, nke butere ntaramahụhụ EPA n'ezie.) Ndị otu ụlọ ọrụ ọla kọpa edebanyela ihe karịrị ọla kọpa 400 na EPA ruo taa. "Anyị egosila na ọla kọpa-nickel dị mma dị ka ọla kọpa n'igbu nje bacteria na nje," ka ọ na-ekwu. Nickel ọla kọpa ekwesịghịkwa iyi opi ochie; a pụghị ịmata ya na ígwè anaghị agba nchara.
Banyere ụlọ ndị ọzọ dị n'ụwa nke a na-emebeghị ka ha gbawaa ihe ndị e ji ọla kọpa rụọ, Keevil nwere ndụmọdụ: “Ewepụla ha, ihe ọ bụla ị na-eme. Ndị a bụ ihe kacha mma ị nwere.”
Oge ozi: Nọvemba-25-2021